Năm 2026, chúng ta cùng nhìn lại những giá trị di sản bất hủ mà gốm sứ thời nhà đường đã để lại cho nhân loại. Đây không chỉ là một giai đoạn lịch sử mà còn là cột mốc vàng son của kỹ nghệ làm gốm thế giới. Sự kết hợp giữa kỹ thuật tráng men đa sắc và hình thể điêu khắc sống động tạo nên sức hút khó cưỡng cực lớn.
Tượng hộ pháp Phật giáo gốm sứ thời nhà đường thế kỷ thứ 8 tại Tây AnTượng hộ pháp Phật giáo bằng gốm sứ thời nhà đường được chế tác tinh xảo với kỹ thuật men tam thái đặc trưng.
Sự trỗi dậy của các lò gốm danh tiếng trong lịch sử
Trải qua thời kỳ Lục triều có phần trầm lắng, gốm sứ thời nhà đường đã bứt phá mạnh mẽ với những cải tiến kỹ thuật vượt bậc. Đầu thế kỷ thứ 7, dòng sứ trắng hoàn hảo bắt đầu xuất hiện và được gọi tên là Xing yao (lò Hình). Theo cuốn “Trà Kinh” của Lục Vũ, sứ Xing nổi danh nhờ sắc trắng tinh khiết như sương tuyết và độ cứng cao.
Tuy nhiên, những phát hiện khảo cổ gần đây tại Định Châu, Hà Bắc đã chứng minh sức sáng mạnh mẽ của lò Định. Các nghệ nhân tại đây đã sản xuất ra dòng sứ trắng thượng hạng, tiền thân của dòng sứ Định lừng danh sau này. Sự chuyển mình này đánh dấu bước tiến từ đồ gốm thô sơ sang đồ sứ có độ cứng và độ trong tuyệt hảo.
Tại khu vực phía Bắc, các lò gốm ở Đồng Xuyên và Củng Huyện đã tạo nên cơn sốt với dòng men “tam thái”. Đây là đỉnh cao của gốm sứ thời nhà đường khi kết hợp các oxit kim loại như đồng và sắt. Những dải màu xanh lục, vàng bơ, nâu đỏ và thỉnh thoảng là xanh lam hòa quyện tự nhiên trên thân gốm.
Kỹ thuật men tam thái Sancai và sức ảnh hưởng quốc tế
Nét đặc trưng nhất của gốm sứ thời nhà đường chính là lớp men chì nung nhiệt độ thấp với hiệu ứng loang màu. Thay vì kiểm soát màu sắc một cách cứng nhắc, các nghệ nhân để màu sắc tự chảy tràn trên các đường cong. Điều này tạo ra vẻ đẹp phóng khoáng, phản ánh tinh thần tự tin và cởi mở của một đế chế cực thịnh.
Các thợ gốm phương Bắc không ngần ngại vay mượn hình dáng và họa tiết từ vùng Tây Á xa xôi đầy cổ kính. Chúng ta có thể thấy những chiếc bình amphora, bình cổ thiên nga hay chén uống rượu hình sừng trâu (rhyton) độc đáo. Họa tiết săn bắn, vòng hoa sen và các biểu tượng Phật giáo cũng được áp dụng một cách vô cùng hài hòa.
Sự giao thoa văn hóa này giúp gốm sứ thời nhà đường không chỉ dừng lại ở đồ gia dụng thông thường đơn điệu. Nhiều hình dạng còn được mô phỏng theo các món đồ thủ công bằng kim loại và thủy tinh quý giá thời bấy giờ. Điều này cho thấy tư duy thẩm mỹ vượt thời đại và tài năng thiết kế bậc thầy của những nghệ nhân gốm.
Hình ảnh ngựa gốm sứ thời nhà đường thể hiện kỹ thuật tạo hình động vật sống động và uy nghi của các nghệ nhân xưaHình ảnh ngựa gốm sứ thời nhà đường thể hiện kỹ thuật tạo hình động vật sống động và uy nghi của các nghệ nhân xưa.
Nghệ thuật tượng táng và sự thay đổi quan niệm thẩm mỹ
Tượng táng phương Bắc đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu đời sống và văn hóa của gốm sứ thời nhà đường. Những bức tượng người hầu, vũ công và nhạc sĩ được chế tác bằng khuôn đất nung với sự duyên dáng đến lạ kỳ. Ở thế kỷ thứ 7, các bức tượng thường có dáng vẻ thanh mảnh, thắt lưng cao và thanh thoát.
Bước sang thế kỷ thứ 8, chuẩn mực cái đẹp có sự thay đổi rõ rệt hướng tới vẻ phúc hậu và tròn trịa. Những gương mặt bầu bĩnh, thân hình đầy đặn trở thành trào lưu mới trong nghệ thuật chế tác gốm sứ thời nhà đường. Điều này phản ánh sự thịnh vượng và cuộc sống sung túc của tầng lớp quý tộc trong thời kỳ huy hoàng.
Đặc biệt, các bức tượng lạc đà và ngựa là những tuyệt tác điêu khắc mang tính biểu tượng rất cao của thời đại. Những chú lạc đà chở trên lưng các ban nhạc trung tâm Á cho thấy sự tấp nập của con đường tơ lụa. Tuy nhiên, sau giữa thế kỷ thứ 8, chất lượng và số lượng tượng táng tại miền Bắc bắt đầu có dấu hiệu suy giảm.
Cuộc đại di cư và sự phát triển của các lò gốm miền Nam
Dòng chảy lịch sử đã thúc đẩy sự phát triển của các lò gốm mới tại miền Nam Trung Hoa rực rỡ nắng vàng. Gốm men ngọc (celadon) bắt đầu được sản xuất tại Quỳnh Lai, Trường Sa và các khu vực ven biển Quảng Đông, Phúc Kiến. Lò gốm Cát Châu và Cảnh Đức Trấn cũng bắt đầu sản xuất sứ trắng và men ngọc với quy mô lớn.
Chính từ những bước khởi đầu khiêm tốn này, Cảnh Đức Trấn đã định hình trở thành trung tâm sản xuất gốm lớn nhất. Trong bài luận của Lục Vũ, gốm men ngọc Việt Châu được xếp hạng nhất nhờ vẻ đẹp tựa như đá ngọc quý. Sắc thái xanh dịu nhẹ của gốm sứ thời nhà đường miền Nam đã chinh phục được những người sành trà khó tính.
Không chỉ dừng lại ở trong nước, gốm sứ thời nhà đường đã bắt đầu hành trình vươn ra biển lớn đầy kiêu hãnh. Các mảnh gốm Việt Châu đã được tìm thấy tận Ai Cập và Iraq, tại những nơi cư ngụ của các vị Caliph. Điều này đánh dấu sự khởi đầu của một mạng lưới thương mại gốm sứ toàn cầu không bao giờ đứt quãng.
Bình song long thuộc dòng gốm sứ thời nhà đường, một kiệt tác kết hợp giữa điêu khắc và kỹ thuật tráng men SancaiBình song long thuộc dòng gốm sứ thời nhà đường, một kiệt tác kết hợp giữa điêu khắc và kỹ thuật tráng men Sancai.
Kỹ thuật trang trí và màu sắc đặc trưng của gốm cổ
Điểm cốt lõi khiến gốm sứ thời nhà đường trở nên nổi bật chính là phương pháp sử dụng men màu đơn sắc hoặc đa sắc. Những món đồ phổ biến nhất thường có lớp men màu trên thân gốm đất nung xốp màu vàng nhạt rất đặc trưng. Kỹ thuật dùng miếng bọt biển để tán màu tạo nên những mảng loang lổ đầy tính nghệ thuật và ngẫu hứng.
Các dải màu bao gồm xanh lam đậm, xanh lục, vàng cam và màu rơm xen kẽ với nhau tạo nên hiệu ứng thị giác. Lớp men này thường xuất hiện những vết rạn nhỏ li ti và không bao phủ hoàn toàn phần chân đế của bình. Việc để lộ một phần xương gốm mộc mạc lại chính là một nét tinh tế trong thẩm mỹ của thời kỳ này.
Ngoài ra, kỹ thuật tạo vân đá (marbling) cũng là một sáng tạo thú vị của các nghệ nhân gốm sứ thời nhà đường. Bằng cách kết hợp các loại đất sét khác nhau hoặc dùng lược để tạo vân men, họ đã tạo ra vẻ bề mặt giống đá quý. Những kỹ thuật này đòi hỏi tay nghề cực cao và sự hiểu biết sâu sắc về tính chất vật liệu.
Tượng gốm sứ thời nhà đường dùng trong hầm mộ với màu sắc rực rỡ từ thế kỷ 7-9Tượng gốm sứ thời nhà đường trang trí bằng men màu, minh chứng cho sự thịnh vượng của mỹ thuật thủ công thời kỳ này.
Từ gốm sứ cổ đến nghệ thuật tô tượng thạch cao hiện đại
Mặc dù có sự khác biệt về chất liệu, nhưng tư duy màu sắc của gốm sứ thời nhà đường vẫn truyền cảm hứng. Tại ToTuongDep, chúng tôi nhận thấy sự tương đồng giữa kỹ thuật tráng men Sancai và cách phối màu sơn trên tượng thạch cao. Việc sử dụng các tông màu tương phản và kỹ thuật loang màu giúp tác phẩm hiện đại mang hơi thở cổ điển.
Khi chế tác hoặc tô vẽ các loại tượng thạch cao mang phong cách cổ xưa, việc chọn màu là vô cùng quan trọng. Bạn có thể sử dụng các dòng sơn acrylic hiện đại để mô phỏng lại lớp men bóng bẩy của các nghệ nhân xưa. Sự kết hợp giữa cổ điển và hiện đại mang lại giá trị thẩm mỹ cao cho các sản phẩm trang trí nội thất.
Điểm quan trọng nhất khi thực hành tô tượng hay làm thủ công chính là lựa chọn nguyên liệu an toàn cho sức khỏe. Chúng tôi luôn khuyến khích sử dụng sơn acrylic không chứa chì, đạt tiêu chuẩn an toàn EN 71-3 của Châu Âu năm 2026. Điều này đặc biệt quan trọng khi trẻ em tham gia vào quá trình sáng tạo nghệ thuật dựa trên cảm hứng lịch sử.
Hướng dẫn 5 bước tô tượng chuẩn phong cách Sancai nhà Đường
Để tạo ra một tác phẩm mang hơi hướng gốm sứ thời nhà đường, bạn cần tuân thủ quy trình sơn chuyên nghiệp. Đầu tiên, hãy vệ sinh bề mặt thạch cao thật sạch để đảm bảo sơn bám tốt nhất mà không bị bong tróc vảy. Sau đó, hãy sơn một lớp nền (base coat) màu trắng hoặc vàng nhạt để làm nổi bật các lớp màu tiếp theo.
Bước tiếp theo là giai đoạn quan trọng nhất: kỹ thuật “wet-on-wet” để tạo hiệu ứng loang màu giống men tam thái cổ xưa. Bạn hãy quét màu xanh lục và vàng cam lên các chi tiết lồi, sau đó dùng cọ mềm để chúng hòa vào nhau. Đừng quá cứng nhắc, sự chảy tràn tự nhiên của màu chính là linh hồn của những bức tượng cổ này năm nay.
Sau khi lớp màu chính đã khô, bạn có thể thực hiện kỹ thuật “dry brush” để làm nổi bật các đường nét điêu khắc. Cuối cùng, một lớp sơn phủ bóng (varnish) chất lượng cao sẽ giúp tác phẩm trông giống như gốm sứ được nung nhiệt độ cao. Tuy nhiên, hãy đảm bảo chọn loại phủ bóng xịt an toàn, không có mùi độc hại để đảm bảo sức khỏe.
Bảo tồn giá trị của gốm sứ thời nhà đường trong đời sống
Việc hiểu biết về gốm sứ thời nhà đường giúp chúng ta thêm trân trọng những giá trị lao động và nghệ thuật cổ. Những món đồ gốm từ lò gốm Hà Nam với lớp men nâu đậm xen lẫn vệt xanh nhạt vẫn là những ẩn số thú vị. Mỗi sản phẩm không chỉ là một món đồ trang trí mà còn là một câu chuyện lịch sử đầy sống động.
Trong thế kỷ 21, chúng ta kế thừa những tinh hoa đó để phát triển ngành thủ công mỹ nghệ và tô tượng. Sự an toàn luôn là ưu tiên hàng đầu, do đó các sản phẩm tại ToTuongDep luôn tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn ASTM D4236 (AP Seal). Nghệ thuật không chỉ cần đẹp mà còn cần phải bền vững và thân thiện với con người trong mọi hoàn cảnh.
Khám phá thế giới gốm sứ thời nhà đường là hành trình đi tìm vẻ đẹp của sự tự tin, phóng khoáng và giao thoa. Hy vọng bài viết này mang lại cho bạn cái nhìn sâu sắc và niềm cảm hứng mới cho những dự án sáng tạo. Hãy để sự tinh tế của quá khứ dẫn lối cho những tác phẩm rực rỡ và ý nghĩa trong tương lai của bạn.
Những giá trị mà gốm sứ thời nhà đường mang lại sẽ mãi là kim chỉ nam cho các nghệ nhân thủ công. Dù là thạch cao hay đất nung, tinh thần sáng tạo và sự tỉ mỉ là những yếu tố cốt lõi không thay đổi. Chúc bạn có những giây phút trải nghiệm nghệ thuật thật thư giãn và tạo ra những kiệt tác mang đậm dấu ấn cá nhân.
Ngày cập nhần lần cuối 03/03/2026 bởi Trinh Sắc Màu
