Nằm nép mình bên dòng Kim Long thơ mộng, không gian trưng bày gốm sứ nguyễn phúc nguyên (hay còn gọi là Lan Viên Cố Tích) là một điểm đến không thể bỏ qua đối với những ai đam mê nghệ thuật thủ công truyền thống. Tại ToTuongDep, chúng tôi không chỉ cung cấp tượng thạch cao mà còn luôn tìm kiếm cảm hứng từ những cổ vật này để truyền tải vào từng nét vẽ sáng tạo cho giới trẻ trong năm 2026.
Bảo tàng gốm cổ sông Hương tại địa chỉ 120 Nguyễn Phúc Nguyên, HuếKhông gian cổ kính và thanh tịnh của bảo tàng gốm sứ nguyễn phúc nguyên nhìn từ bên ngoài.
Câu chuyện về Lan Viên Cố Tích và bảo tàng tư nhân độc đáo
Bảo tàng Gốm cổ sông Hương là dự án tâm huyết của Tiến sĩ Triết học Thái Kim Lan cùng người anh trai là cố họa sĩ Thái Nguyên Bá. Tọa lạc tại số 120 đường Nguyễn Phúc Nguyên, phường Hương Long, thành phố Huế, địa điểm này không đơn thuần là một nơi lưu trữ cổ vật mà còn là một không gian văn hóa sống động. Sau hơn 40 năm miệt mài sưu tầm và gìn giữ, tâm nguyện của bà Kim Lan là biến những mảnh gốm vô tri thành những câu chuyện biết nói về lịch sử vùng đất Cố đô.
Được cấp phép hoạt động chính thức từ cuối năm 2021, đến nay bảo tàng gốm sứ nguyễn phúc nguyên đã trở thành một phần không thể thiếu trong bản đồ du lịch di sản của Huế. Đây là bảo tàng ngoài công lập thứ ba tại địa phương, khẳng định sức sống mãnh liệt của dòng chảy văn hóa tư nhân. Với diện tích trưng bày khoảng 700m2, nơi đây hiện đang lưu giữ gần 5.000 hiện vật quý giá, phần lớn được trục vớt từ lòng sông Hương – dòng sông đã ôm ấp và bảo vệ những lớp trầm tích văn hóa qua hàng nhiều thế kỷ.
Hệ thống hiện vật: Từ dấu chân Sa Huỳnh đến triều Nguyễn
Điểm đặc biệt nhất khiến bảo tàng gốm sứ nguyễn phúc nguyên trở thành “độc nhất vô nhị” chính là tính tập trung của bộ sưu tập. Tất cả hiện vật đều được tìm thấy trong một không gian địa lý hẹp dọc theo bờ sông Hương. Điều này giúp các nhà nghiên cứu và khách tham quan có cái nhìn xuyên suốt về sự phát triển của kỹ thuật chế tác gốm qua nhiều thời kỳ khác nhau:
- Giai đoạn Tiền Sa Huỳnh – Sa Huỳnh (2.500 – 3.000 năm trước): Những hiện vật gốm thô, đất nung với các hoa văn sơ khai nhưng đầy sức sống.
- Thời kỳ Champa (Thiên niên kỷ 1 đầu Công nguyên): Các mẫu gốm mang đậm dấu ấn văn hóa Chăm với kỹ thuật tạo hình và nung đặc trưng.
- Thời Lý – Trần đến Lê Sơ: Sự chuyển mình với các dòng men và hình dáng tinh xảo hơn, phản ánh sự giao lưu văn hóa mạnh mẽ.
- Thời Nguyễn (Thế kỷ 19 – 20): Các sản phẩm gốm sành, gốm men từ các làng nghề nổi tiếng như Phước Tích, Mỹ Xuyên.
Phần lớn các hiện vật là đồ dùng sinh hoạt hàng ngày như lu, hũ, bình, chén, bát bồng hay bình vôi. Tuy nhiên, mỗi vật dụng đều mang trong mình hơi thở của thời đại. Chẳng hạn, những chiếc bình vôi thời Lê Trung Hưng (thế kỷ 17 – 18) chiếm số lượng lớn nhất, cho thấy phong tục ăn trầu đã ăn sâu vào đời sống người dân xứ Huế xưa. Sự hiện diện của gốm sứ nguyễn phúc nguyên giúp chúng ta hiểu rằng Huế không chỉ có kiến trúc cung điện mà còn có một bề dày văn hóa dân gian phong phú.
Từ kỹ thuật gốm cổ đến nghệ thuật tô tượng thạch cao hiện đại
Dưới góc độ của những người làm nghề thủ công tại ToTuongDep, chúng tôi nhận thấy có một sợi dây liên kết vô hình giữa kỹ thuật làm gốm xưa và việc tô tượng thạch cao ngày nay. Những nghệ nhân xưa đã sử dụng các kỹ thuật như thin wash (lớp màu mỏng), dry brush (cọ khô) để tạo điểm nhấn trên bề mặt gốm sành. Khi hướng dẫn các bé tô tượng, chúng tôi cũng thường áp dụng kỹ thuật base coat (lớp lót nền) ổn định trước khi đi vào các chi tiết phức tạp.
Việc quan sát các hoa văn trên gốm sứ nguyễn phúc nguyên mang lại nguồn cảm hứng vô tận về cách phối màu. Các tông màu đất, màu nâu sành, men lam hay men rạn cổ điển có thể được tái hiện trên các mẫu tượng thạch cao hiện đại bằng sơn acrylic. Sơn acrylic là chất liệu lý tưởng vì khả năng khô nhanh trong 10-15 phút, độ bám dính cực cao trên bề mặt thạch cao và đặc biệt là bảng màu vô cùng đa dạng, từ màu pastel nhẹ nhàng đến các tông màu metallic giả cổ.
An toàn sức khỏe: Ưu tiên hàng đầu trong nghệ thuật thủ công
Dù là nghiên cứu gốm sứ cổ hay tham gia các workshop tô tượng sáng tạo, an toàn luôn là yếu tố kiên quyết. Tại ToTuongDep, khi tổ chức các buổi trải nghiệm dựa trên cảm hứng từ gốm sứ nguyễn phúc nguyên, chúng tôi luôn sử dụng loại sơn acrylic không chì, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ em.
Các sản phẩm sơn chúng tôi khuyên dùng đều đạt tiêu chuẩn an toàn đồ chơi quốc tế như EN 71-3 (Châu Âu) và đạt dấu AP Seal theo tiêu chuẩn ASTM D4236 (Mỹ). Điều này đặc biệt quan trọng vì trẻ nhỏ thường có thói quen tiếp xúc tay với miệng trong khi chơi. Khi chọn mua dụng cụ hay tượng thạch cao cho bé, quý phụ huynh nên lưu ý lựa chọn những đơn vị cam kết sử dụng chất liệu sơn không độc hại, không có mùi hắc khó chịu, giúp bảo vệ hệ hô hấp và làn da nhạy cảm của trẻ.
Kỹ thuật tô màu và phủ bóng tượng chuyên nghiệp
Để tạo ra một tác phẩm tượng đẹp có độ bền như những món gốm sứ nguyễn phúc nguyên trường tồn, quy trình thực hiện cần sự tỉ mỉ. Sau khi chọn được mẫu tượng ưng ý, bước đầu tiên là vệ sinh sạch bụi thạch cao. Tiếp theo, sử dụng kỹ thuật wash màu để tạo độ sâu cho các hốc cạnh.
Sau khi lớp sơn acrylic chính đã khô hoàn toàn, một bước không thể thiếu là quét sơn phủ bóng (varnish). Lớp varnish này đóng vai trò như lớp men trên gốm sứ, giúp bảo vệ màu sơn khỏi tác động của môi trường, tránh bị ẩm mốc và tạo độ bóng bẩy, sang trọng cho tác phẩm. Tại các không gian workshop gần bảo tàng, du khách thường rất thích thú khi được tự tay vẽ lại những họa tiết sóng nước hay đám mây cổ xưa trên nền tượng thạch cao hiện đại.
Giá trị nghệ thuật và giáo dục di sản
Theo Tiến sĩ khảo cổ học Nguyễn Anh Thư, cố vấn chuyên môn của bảo tàng, việc tập hợp các hiện vật từ sông Hương giúp chúng ta hình dung ra quá trình giao lưu quốc tế của cư dân Huế từ hàng ngàn năm trước. Những mảnh gốm không chỉ là đất nung, chúng là hiện thân của kỹ năng, tài năng và tâm hồn của những người thợ thủ công xưa.
Bảo tàng gốm sứ nguyễn phúc nguyên giống như một thư viện khổng lồ bằng hiện vật. Mỗi hiện vật tự thân kể câu chuyện về nó, về cách người xưa ăn ở, sinh hoạt và cảm thụ cái đẹp. Đối với các thế hệ trẻ, việc được mục sở thị những cổ vật này là bài học lịch sử trực quan sinh động nhất, khơi gợi lòng tự hào dân tộc và ý thức giữ gìn các giá trị truyền thống.
Hướng dẫn tham quan bảo tàng năm 2026
Nếu bạn có kế hoạch ghé thăm bảo tàng tại số 120 Nguyễn Phúc Nguyên, dưới đây là một số thông tin tham khảo mới nhất (năm 2026):
- Địa chỉ: 120 Nguyễn Phúc Nguyên, phường Hương Long, TP. Huế (Dọc đường lên chùa Thiên Mụ).
- Giá vé tham khảo:
- Học sinh, sinh viên và người dân địa phương (Đà Nẵng – Huế): 60.000 VNĐ.
- Khách ngoại tỉnh và du khách quốc tế: 120.000 VNĐ.
- Giờ mở cửa: Từ 8:00 đến 17:00 tất cả các ngày trong tuần. Đối với các đoàn khách từ 5-20 người, nên liên hệ trước qua email để được sắp xếp người thuyết minh chuyên sâu.
Trong năm 2026, bảo tàng đã tích cực ứng dụng công nghệ hiện đại vào trải nghiệm tham quan. Du khách có thể sử dụng mã QR code đặt cạnh mỗi tủ trưng bày để nghe thuyết minh tự động hoặc truy cập vào không gian bảo tàng ảo trên nền tảng số. Điều này giúp các hiện vật gốm sứ nguyễn phúc nguyên đến gần hơn với giới trẻ và bạn bè quốc tế, vượt qua rào cản về không gian và thời gian.
Kết thúc chuyến tham quan, đừng quên dạo bước trong khu vườn “Lan Viên Cố Tích” để tận hưởng không khí trong lành và thanh tịnh của mảnh đất Kim Long. Những trải nghiệm tại đây chắc chắn sẽ làm phong phú thêm tâm hồn nghệ thuật của bạn, và có thể, bạn sẽ tìm thấy cảm hứng để tạo nên một tác phẩm thủ công độc đáo cho riêng mình ngay khi trở về. Sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại chính là giá trị bền vững nhất mà những không gian văn hóa như thế này mang lại cho cộng đồng.
Ngày cập nhần lần cuối 04/03/2026 bởi Trinh Sắc Màu
