Việc làm đồ chơi STEM cho trẻ mầm non từ vật liệu tái chế không chỉ giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo mà còn tiếp cận các khái niệm khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học một cách tự nhiên. Thay vì mua đồ chơi đắt tiền, ba mẹ có thể tận dụng hộp giấy, chai nhựa, lõi giấy hay bìa carton để cùng con tạo ra những món đồ chơi vừa thú vị vừa bổ ích.
Nguyên tắc cơ bản khi thiết kế đồ chơi STEM tại nhà
Trước khi bắt tay vào làm, ba mẹ cần nắm rõ quy trình để đảm bảo hoạt động diễn ra hiệu quả và an toàn:
Xác định mục tiêu học tập: Mỗi món đồ chơi nên gắn với một khái niệm cụ thể như lực, chuyển động, cấu trúc không gian hay áp suất. Điều này giúp trẻ không chỉ vui chơi mà còn hiểu được nguyên lý đằng sau.
Chọn vật liệu phù hợp: Ưu tiên các vật liệu sạch, không độc hại và dễ gia công như giấy, bìa cứng, lõi giấy vệ sinh, nắp chai, ống hút. Tránh vật liệu có cạnh sắc hoặc quá nhỏ gây nguy hiểm cho trẻ dưới 3 tuổi.
Thiết kế đơn giản: Đồ chơi STEM cho trẻ mầm non cần có cấu trúc rõ ràng, số bước thực hiện ít để trẻ có thể tham gia tích cực thay vì chỉ đứng nhìn người lớn làm.
Khuyến khích thử nghiệm: Cho phép trẻ tự do điều chỉnh, thay đổi thiết kế ban đầu. Việc thử sai là một phần quan trọng của quá trình học STEM.
Kết nối với thực tế: Giải thích cho trẻ hiểu tại sao chong chóng quay khi có gió, tại sao bóng bay phồng lên khi thổi khí, hoặc tại sao ngôi nhà cần có mái để đứng vững.
Đồ chơi steam sẽ giúp trẻ phát triển tư duy tốt hơn (Ảnh: Sưu tầm internet)
Chong chóng giấy – Khám phá lực gió và chuyển động quay
Chong chóng giấy là một trong những đồ chơi STEM đơn giản nhất nhưng lại chứa đựng nhiều nguyên lý vật lý thú vị về lực gió và chuyển động tròn.
Vật liệu cần chuẩn bị:
- 1 tờ giấy màu hình vuông (kích thước 15×15 cm)
- 1 que gỗ hoặc que kem
- 1 kim ghim hoặc đinh nhỏ
- Kéo và thước kẻ
Các bước thực hiện:
Vẽ hai đường chéo trên tờ giấy vuông để xác định tâm. Từ mỗi góc, cắt dọc theo đường chéo khoảng 2/3 chiều dài về phía tâm, dừng lại trước khi chạm tâm khoảng 1-2 cm.
Gấp mỗi góc đã cắt về phía tâm theo cùng một hướng (cùng chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều). Giữ chặt các góc này lại và dùng kim ghim xuyên qua tâm để cố định vào que gỗ.
Kiểm tra xem chong chóng có quay tự do không. Nếu quá chặt, nới lỏng kim ghim một chút để giảm ma sát.
Hoạt động mở rộng: Cho trẻ thử nghiệm với các kích thước giấy khác nhau, hoặc thay đổi độ sâu của đường cắt để quan sát sự khác biệt về tốc độ quay. Hỏi trẻ: “Em nghĩ chong chóng to hay nhỏ sẽ quay nhanh hơn khi có gió?”
Rối bóng bay – Tìm hiểu áp suất không khí
Rối bóng bay giúp trẻ hiểu về tính đàn hồi của không khí và cách áp suất thay đổi khi ta tác động lên bóng.
Vật liệu cần chuẩn bị:
- 1-2 quả bóng bay
- Giấy màu hoặc giấy bìa để làm mắt, mũi, miệng
- Keo dán hoặc băng dính hai mặt
- Ống hút hoặc que gỗ làm tay cầm
Các bước thực hiện:
Thổi bóng bay đến kích thước vừa phải, buộc chặt miệng bóng. Dán các chi tiết khuôn mặt (mắt, mũi, miệng) lên bề mặt bóng để tạo thành nhân vật.
Gắn ống hút hoặc que gỗ vào phía sau bóng bằng băng dính để làm tay cầm. Trẻ có thể cầm tay cầm này để điều khiển rối.
Hoạt động mở rộng: Cho trẻ ấn nhẹ vào bóng và quan sát sự thay đổi hình dạng. Giải thích rằng không khí bên trong bóng bị nén lại khi ta ấn, và sẽ đẩy trở lại khi thả ra. Thử thổi bóng với các mức độ căng khác nhau để trẻ cảm nhận sự khác biệt.
Ngôi nhà mini từ hộp carton – Hiểu về cấu trúc không gian
Xây dựng ngôi nhà mini giúp trẻ làm quen với khái niệm không gian ba chiều, cấu trúc chịu lực và thiết kế kiến trúc cơ bản.
Vật liệu cần chuẩn bị:
- 1 hộp carton nhỏ (hộp giày hoặc hộp sữa)
- Kéo và dao rọc giấy (người lớn sử dụng)
- Keo dán hoặc băng dính
- Giấy màu, bút màu để trang trí
Các bước thực hiện:
Cắt một mặt hộp carton để tạo thành mặt trước của ngôi nhà. Vẽ và cắt các ô cửa sổ, cửa ra vào trên các mặt tường.
Tạo mái nhà bằng cách gấp một tấm bìa thành hình chữ V và dán lên phía trên hộp. Nếu muốn, có thể cắt thêm ống khói từ lõi giấy vệ sinh.
Trang trí bên ngoài bằng giấy màu để làm tường gạch, cửa sổ có rèm, hoặc vẽ thêm cây cối xung quanh.
Hoạt động mở rộng: Hỏi trẻ tại sao ngôi nhà cần có mái (để che mưa, nắng), tại sao cần có cửa sổ (để ánh sáng và không khí vào). Khuyến khích trẻ thiết kế thêm các phòng bên trong hoặc làm thêm hàng rào, sân vườn.
Cần lựa chọn đồ chơi phù hợp với độ tuổi của con (Ảnh: Sưu tầm internet)
Con gà từ găng tay – Kết hợp nghệ thuật và chuyển động
Đồ chơi rối găng tay giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động tinh và khả năng kể chuyện sáng tạo.
Vật liệu cần chuẩn bị:
- 1 chiếc găng tay vải hoặc cao su
- Giấy màu hoặc vải nỉ để làm mắt, mỏ, mào gà
- Keo dán vải hoặc keo nến
- Bông hoặc vải vụn để nhồi
Các bước thực hiện:
Úp găng tay ngược lại, các ngón tay sẽ trở thành chân của con gà. Cắt hình mào gà, mắt và mỏ từ giấy màu hoặc vải nỉ, sau đó dán lên phần lòng bàn tay của găng.
Nhét bông vào bên trong găng tay để tạo độ phồng cho thân gà. Có thể thêm lông vũ hoặc giấy nhún làm đuôi.
Hoạt động mở rộng: Cho trẻ đeo găng tay vào và cử động các ngón tay để “con gà” đi lại, mổ mồi. Khuyến khích trẻ bịa chuyện về con gà của mình, phát triển kỹ năng ngôn ngữ và trí tưởng tượng.
Tranh 3D bật ra khỏi khung – Khám phá chiều sâu không gian
Tranh 3D giúp trẻ hiểu về khái niệm chiều sâu, lớp trước – lớp sau, và cách tạo hiệu ứng không gian trên mặt phẳng.
Vật liệu cần chuẩn bị:
- 1 tấm bìa cứng làm nền (kích thước A4)
- Giấy màu hoặc bìa mỏng để cắt hình
- Keo dán hoặc băng dính xốp 3D
- Kéo, bút màu
Các bước thực hiện:
Vẽ hoặc dán hình nền lên tấm bìa (ví dụ: bầu trời, cánh đồng, biển). Cắt các hình vật thể như cây, nhà, con vật từ giấy màu.
Gấp một mảnh giấy nhỏ thành hình chữ Z hoặc dùng băng dính xốp 3D để tạo “chân đế” cho mỗi hình vật thể. Dán chân đế này vào mặt sau của hình, sau đó dán xuống nền.
Sắp xếp các lớp hình sao cho vật ở gần nhìn to hơn và ở phía trước, vật xa nhìn nhỏ hơn và ở phía sau.
Hoạt động mở rộng: Cho trẻ di chuyển đầu sang các góc độ khác nhau để quan sát hiệu ứng chiều sâu. Hỏi: “Em thấy cây nào gần nhất? Tại sao em biết vậy?” Khuyến khích trẻ tạo thêm các lớp mới hoặc thay đổi vị trí các vật thể.
Những lưu ý quan trọng khi làm đồ chơi STEM với trẻ nhỏ
An toàn luôn đặt lên hàng đầu: Kiểm tra kỹ vật liệu trước khi sử dụng, tránh các mảnh nhỏ dễ nuốt phải, cạnh sắc hoặc hóa chất độc hại. Người lớn nên trực tiếp thực hiện các thao tác cắt, đục lỗ hoặc sử dụng keo nóng.
Điều chỉnh độ phức tạp theo lứa tuổi: Trẻ 3-4 tuổi nên làm các đồ chơi có 3-4 bước đơn giản, trong khi trẻ 5-6 tuổi có thể xử lý các dự án phức tạp hơn với nhiều chi tiết hơn.
Để trẻ chủ động trong quá trình làm: Thay vì làm hộ, hãy hướng dẫn và để trẻ tự tay thực hiện. Chấp nhận rằng sản phẩm có thể không hoàn hảo – điều quan trọng là trẻ học được gì từ quá trình đó.
Đặt câu hỏi mở để kích thích tư duy: Thay vì nói “Làm như thế này”, hãy hỏi “Em nghĩ chúng ta nên làm gì tiếp theo?” hoặc “Tại sao em nghĩ chong chóng không quay?”
Kết nối với môi trường: Sử dụng vật liệu tái chế không chỉ tiết kiệm mà còn giúp trẻ nhận thức về bảo vệ môi trường từ sớm. Giải thích cho trẻ hiểu rằng nhiều thứ có thể được tái sử dụng thay vì vứt đi.
Việc làm đồ chơi STEM cho trẻ mầm non tại nhà không đòi hỏi vật liệu đắt tiền hay kỹ năng phức tạp. Chỉ cần một chút sáng tạo, kiên nhẫn và sự đồng hành của ba mẹ, trẻ sẽ có những trải nghiệm học tập ý nghĩa ngay trong không gian quen thuộc.
Ngày cập nhần lần cuối 17/03/2026 bởi Trinh Sắc Màu
