Chiều 1/4/2019, một sự việc đáng tiếc đã xảy ra khi tranh vẽ chùa Thiên Mụ – tác phẩm sơn mài quý giá của cố họa sĩ Tôn Thất Đào bị kẻ gian đột nhập lấy cắp ngay tại tư gia 53 Mạc Đĩnh Chi, phường Phú Cát, TP. Huế.
Bức tranh này không chỉ mang giá trị nghệ thuật cao mà còn là di sản văn hóa quý báu, được sáng tác vào khoảng thập niên 1950. Vụ việc đã được gia đình trình báo cơ quan chức năng và đang trong quá trình điều tra của Công an TP Huế.
Họa sĩ Tôn Thất Đào (1910-1979) là một trong những bậc thầy tranh lụa Việt Nam, tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đông Dương và từng giữ cương vị Hiệu trưởng đầu tiên của Trường cao đẳng Mỹ thuật Huế. Tác phẩm của ông hiện rất hiếm trên thị trường, khiến mỗi bức tranh đều có giá trị lớn về cả mặt nghệ thuật lẫn kinh tế.
Diễn Biến Vụ Đánh Cắp Tranh Vẽ Chùa Thiên Mụ
Vào khoảng 8 giờ sáng ngày 5/3/2019, nhân dịp giỗ người con trai của cụ Đào, gia đình mở cửa đón khách. Một nam thanh niên đi xe máy SH đến tư gia.
Người này tự giới thiệu từng học tại phòng mà gia đình cho thuê làm chỗ dạy thêm nhiều năm trước. Anh ta nói tiện đường ghé thăm.
Khi chủ nhà xuống tầng dưới pha trà mời khách, kẻ gian đã nhanh chóng tháo bức tranh vẽ chùa Thiên Mụ trên tường xuống. Hắn ôm tranh chạy ra ngoài, leo lên xe máy và phóng đi.
Bức tranh bị đánh cắp có kích thước khổ 30x50cm, vẽ phong cảnh chùa Thiên Mụ và ba thiếu nữ áo dài. Đây là tác phẩm sơn mài được sáng tác vào thập niên 1950.
Theo nhà sưu tầm Nguyễn Hữu Hoàng (Huế), bức tranh vẽ chùa Thiên Mụ này hiện có giá trị khoảng 600-700 triệu đồng. Với khổ tranh không quá lớn, kẻ trộm có thể di chuyển khá dễ dàng.
Di Sản Nghệ Thuật Quý Giá Của Họa Sĩ Tôn Thất Đào
Họa sĩ Tôn Thất Đào sinh năm 1910, mất năm 1979. Ông là một trong những nghệ sĩ tranh lụa xuất sắc nhất Việt Nam.
Tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đông Dương, ông trở thành Hiệu trưởng đầu tiên của Trường cao đẳng Mỹ thuật Huế. Sự nghiệp nghệ thuật của ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong nền hội họa Việt Nam.
Sinh thời, họa sĩ Tôn Thất Đào đã sáng tác rất nhiều thể loại tranh, lên đến vài trăm tác phẩm. Phần lớn là tranh lụa và giấy dó.
Tiếp đến là sơn dầu, chì màu, phấn tiên. Tuy nhiên, trong điều kiện thời tiết ẩm ướt và cách bảo quản sơ sài, chỉ còn khoảng 30 tác phẩm được lưu giữ tại tư gia.
Những Tác Phẩm Chính Yếu Còn Lại
Hiện gia đình cụ Tôn Thất Đào vẫn giữ hơn 30 bức tranh quý giá. Trong đó có những tác phẩm “chính yếu” như Sông Hương núi Ngự (tranh lụa).
Còn có Phong cảnh Huế và Lăng Tự Đức (tranh sơn dầu). Mỗi tác phẩm đều mang giá trị nghệ thuật độc đáo, phản ánh tài năng xuất chúng của họa sĩ.
Đặc biệt, các tranh vẽ phong cảnh Huế của ông luôn toát lên vẻ đẹp cổ kính, thơ mộng của cố đô. Những nét vẽ tinh tế, màu sắc hài hòa đã khắc họa sinh động hồn cốt của văn hóa Huế.
Ông Phan Thanh Quang, giảng viên Trường ĐH Nghệ thuật Huế và là cháu rể của cố họa sĩ cho biết: Việc bị trộm đột nhập giữa ban ngày để lấy tranh khiến gia đình vô cùng lo lắng. Do hoàn cảnh khó khăn, việc đảm bảo an toàn cho các tác phẩm còn lại gặp nhiều trở ngại.
Thực Trạng Bảo Quản Tranh Vẽ Hiện Nay
Sau nhiều lần báo chí phản ánh tình trạng tranh xuống cấp, ông Phan Thanh Quang đã đầu tư máy lạnh chống ẩm. Ông thường xuyên mời các nhà chuyên môn từ Trường ĐH Nghệ thuật Huế đến tư vấn.
Họ giúp kiểm tra và xử lý những hư hỏng nhỏ. Tuy nhiên, nhiều tác phẩm đang bị hư hỏng nặng.
Để phục hồi, cần chuyển đi Trung Quốc với chi phí hàng trăm triệu đồng mỗi bức. Điều này vượt quá khả năng tài chính của gia đình.
Trong điều kiện thời tiết ẩm ướt và khắt nghiệt của Huế, các tác phẩm tranh lụa đặc biệt dễ bị hư hại. Nếu không được bảo quản và phục chế kịp thời, chúng có thể “biến mất” trong vòng 5-10 năm tới.
Nỗ Lực Bảo Quản Của Gia Đình
Bà Trần Thị Liên Phương, con dâu trưởng của cố họa sĩ, cho biết hàng năm bà có đem tranh ra phơi. Bà lựa ngày nắng vừa phải.
Đưa tranh ra hiên, lật úp lại trong vài chục phút rồi đưa vào. Cách thức này do một người quen bày cho.
“Có mấy bức cứ thỉnh thoảng rớt ra một mảng màu, rồi mục ra mà tôi không biết cách gì để bảo vệ được”, bà Phương chia sẻ. Điều này cho thấy tình trạng bảo quản tranh còn nhiều hạn chế.
Việc thiếu kiến thức chuyên môn và điều kiện kỹ thuật phù hợp đã khiến nhiều tác phẩm nghệ thuật quý giá đang dần bị xuống cấp. Đây là mối lo lớn của gia đình và cộng đồng yêu mến nghệ thuật.
Kêu Gọi Hỗ Trợ Bảo Tồn Di Sản
Nhà nước cần nhanh chóng nghiên cứu giải pháp hỗ trợ gia đình lưu giữ những tác phẩm nghệ thuật quý giá này. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, có thể kêu gọi các tấm lòng hảo tâm tham gia cứu giúp.
Các tác phẩm đang ngày càng bị hư hại nặng. Việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà còn là của toàn xã hội.
Di sản văn hóa cần được bảo vệ và truyền lại cho thế hệ sau. Đặc biệt là những tác phẩm mang giá trị lịch sử và nghệ thuật cao như tranh của họa sĩ Tôn Thất Đào.
Vụ đánh cắp tranh vẽ chùa Thiên Mụ không chỉ là mất mát về tài sản mà còn là mất mát về di sản văn hóa. Hy vọng cơ quan chức năng sớm tìm ra thủ phạm và thu hồi được bức tranh.
Đồng thời, cần có những chương trình hỗ trợ thiết thực giúp gia đình cố họa sĩ bảo quản tốt hơn những tác phẩm còn lại. Đây là trách nhiệm chung trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa và nghệ thuật truyền thống Việt Nam.
Bức tranh vẽ chùa Thiên Mụ của cố họa sĩ Tôn Thất Đào không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là minh chứng cho tài năng của một thế hệ nghệ sĩ đã cống hiến trọn đời cho nền hội họa dân tộc. Việc bảo vệ và lưu giữ những di sản này chính là cách chúng ta tôn vinh và tri ân những giá trị văn hóa mà các bậc tiền bối đã để lại, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển nghệ thuật trong tương lai.
Ngày cập nhần lần cuối 09/02/2026 bởi Trinh Sắc Màu
